Deutsch
Neraskidive veze Naši velikani u Beču Jovan Cvijić

Jovan Cvijić

milutin

Jovan Cvijić - Najveći srpski geograf

◄ Uvećaj sliku

Todor Cvijić, trgovac i Marija, rođena Avramović, živeli su u delu Loznice nazvanom Stara varoš, kada ih je 12. oktobra 1865. godine, obradovalo rođenje trećeg od šestoro dece. Sin Jovan, osnovnu školu i dva razreda gimnazije završiće u Loznici, treći u Šapcu, a na više razrede morao je 1881. godine u Beograd.

  

Ostao je tri godine, završio školu i naučio nekoliko svetskih jezika. Njegov nekadašnji profesor iz Šapca, Vladimir Karić, ubedio ga je da upiše Prirodno-matematički odsek Velike škole. Tokom studija preduzimao je terenska istraživanja Cera, valjevskih planina i okoline Beograda, da bi 1887. godine, dvadesetdvogodišnji student, objavio svoj prvi rad „Prilog geografskoj terminologiji našoj“.

Studije je završio 1888. godine i odmah nastavio istraživanja po balkanskim i susednim zemljama. Iste godine postao je nastavnik geografije u Drugoj muškoj gimnaziji, a naredne, kao državni pitomac, odlazi u Beč na usavršaanje. Doktorsku disertaciju odbranio je 1893. godine. Disertacija bila je delo koje je ozbiljno uticalo na razvoj tadašnje nauke. Sa samo 27 ipo godina, Jovan Cvijić je imenovan za redovnog profesora Velike škole, na kojoj će ostati do smrti 1927. godine. Dva puta je bio rektor Beogradskog univerziteta (1907. i 1919.), predsednik Akademije nauka (1921.-1927.), učestvovao u državničkim misijama (Pariz 1915.-1919. i London 1906.), boravio u izbeglištvu (1916.-1919.), učestvovao na mirovnoj konferenciji u Versaju (1919/20.), bio savetnik za geografska i etnografska pitanja Vlade i Vrhovne komande (1914/15.), ali nikada nije hteo da prihvati ponude i uđe u vladu ili bilo koju stranku.

Kada je za rektora u drugom mandatu izabran aklamacijom, dobio je zadatak da obnovi opustošeni Univerzitet i ujednači uredbe zakona o Univerzitetu u Kraljevini SHS. Učestvovao je u osnivanju Medicinskog, Poljoprivrednog i Teološkog fakulteta u Beogradu, Filozofskog u Skoplju i Pravnog u Subotici. U Cvijićevom mandatu, fondacija Karnegi iz SAD dodelila je sredstva za podizanje Univerzitetske biblioteke.

Jovan Cvijić utemeljio je prve geografske ustanove i pokrenuo prve geografske časopise. 1893. godine, osnovao je Geografski zavod, a aprila 1910. godine, Srpsko geografsko društvo. Ujedno je obeležio prvu godišnjicu časopisa „Pregled geografske, geološke i meteorološke literature o Balkanu“, jedinstvenog te vrste u ovom delu Evrope. 1902. godine, u Akademiji je pokrenuo izuzetno značajan „Srpski etnografski zbornik“.

Cvijić se bavio tektonskim problemima Balkana, antropogeografskim pojavama, putovao po kraškim i planinskim oblastima, a u Bugarskoj, na planini Rili dokazao postojanje ledenog doba na Balkanu. Tokom 1898. godine, proučavao je severnu i srednju Grčku, Makedoniju i Staru Srbiju. Nalaze je objavio u „Osnovama za geografiju i geologiju Makedonije i Stare Srbije“. Sve što je napisao, bilo je nepoznato u dotadašnjoj nauci! Izrazio je veliki atlas sa 10 karata, kamen temeljac naše limnologije.

O krasu je objavio 47 članaka i studija. Prvi rad bio je „Ka poznavanju krša istočne Srbije“ (1889.). Svetsku slavu stekao je disertacijom „Karst, geografska monografija“, dok je „Karstna polja zapadne BiH“, svetski unikat među radovima o tim poljima. Sinteza istraživanja kraških polja je Cvijićeva knjiga „Geografija krečnjačkih stena“. Otkrića glacijalnih tragova na Balkanu bili su svetska naučna senzacija. Izuzetno značajne su Cvijićeve hipoteze o Panonskom moru, nastanku Đerdapa, vezi Panonskog i Egejskog jezera kroz Grdeličku klisuru, o postanku Bosfora i Dardanela itd.

Prvi deo kapitalnog dela „Geomorfologija“ objavljen je 1924. godine. Dve godine kasnije, pred smrt, objavio je i drugi deo dela. Izuzetno veliko, značajno i obimno delo je trotomna monografija o staroj Srbiji i Makedoniji, po oceni stručnjaka trajan naučni i kulturni kapital. U oblasti antropogeografije pisao je o tipologiji varoši i varošica, razmatrao kuću kao ćeliju svakog naselja, pisao o migraciji i poreklu stanovništva. Upozoravao je na to da je front prema Albancima najslabija strana srpskog naroda i uopšte Slovena na Balkanu. 1902. godine, pisao je o opasnosti od nasilnog širenja Albanaca. Bavio se i psihičkim osobinama Južnih Slovena i utemeljio novu nauku „etnopsihologiju“. Dosta je pisao i o geopolitici. 1908. godine, zapisao je da je narod BiH jedan od najsvežijih i najjačih delova srpskog naroda. Zagovarao je zauzimanje Skadra, prestonice srednjevekovne Zete, a u nastajanju Kraljevine SHS video je budući značaj Beograda. Bio je vizionar: pisao je o snazi Đerdapa i pretvaranju u električnu snagu, o snazi vode Drine i elektranama, o plovnom putu Dunav-Rajna, o prugama koje su mnogo kasnije izgrađenje itd.

Jovan Cvijić bio je dopisni član mnogih evropskih društava, akademija i udruženja, počasni doktor Sorbone i Karlovog univerziteta u Pragu i jedan od najvećih i najuticajnijih intelektualaca Srbije. Poživeo je 62 godine (1865-1927).

Posetioci sajta

Imamo 96 gostiju na mreži