Deutsch
Neraskidive veze Naši velikani u Beču Dositej Obradović

Dositej Obradović

2.-Dositej-Obradovic2

Dositej Obradović - Tvorac srpskog identiteta

◄ Uvećaj sliku

Radio je kao učitelj, lekar, korektor, predavač i postao poliglota, naučio je: grčki, latinski, nemački, engleski, francuski, ruski, albanski, rumunski i italijanski. Za Dositeja je Jovan Skerlić rekao da je za svoga života više video i znao nego i jedan živi Srbin.

Rodio se 1742 god.u Čakovu u Banatu (danas rumunski Banat), u zanatlijskoj porodici. Još kao đak osnovne škole, odaje se sanjarenju i verskom zanosu. Posle smrti njegova oca, tetak njegov, da bi ga izlečio od sanjarenja i misticizma, izvadi ga iz škole i da na zanat. No žeđ za naukom, koju je on gledao u crkvenim knjigama, ne ostavi ga ni docnije, i čim se prilika ukaza, on ostavi zanat i rodbinu i pobeže u fruškogorski manastir Hopovo

Tu se zakaluđeri i počne ozbiljno misliti na pustinjački život. Ali kad bolje i bliže upozna manastirski život i kaluđersko bratstvo, on vide da to ne odgovara životopisima svetaca i njegovim iluzijama. Posle tri godine manastirskog života on ostavi manastir da se više nigda u njega ne vrati. Od toga trenutka nastaju njegova neprekidna putovanja radi studija.

Kao učitelj i domaći vaspitač, ili kao manastirski gost obilazi skoro ceo Balkan i Malu Aziju, zatim Italiju, Nemačku, Francusku, Englesku, Austriju i Rusiju. U Smirni je proveo nekolike godine, kao đak čuvene grčke bogoslovske škole Jeroteja Dendrina. Tu i na Krfu dobro je naučio grčki jezik, književnost i filozofiju. Posle toga ponovo živi u Dalmaciji kao učitelj, zatim u Zadru i Trstu. Iz Trsta ode u Beč, gde provede punih šest godina u učenju nemačkog jezika i kulture. Kao učitelj jezika odlazi iz Beča u Karlovce i Moldaviju. Mantiju je skinuo tek kada se upisao u Haleu da sluša filozofiju. Filozofske studije nastavlja u Lajpcigu i tu počinje i sam pisati. 1783 štampa svoje prvo i najbolje delo Život i priključenija. Putovao je još u Pariz, London i Rusiju, gde je bio pozvan za nastavnika jedne vojne škole.

Prvo je štampao Život i priključenija, svoje najbolje i najoriginalnije delo. Tu je ispričao svoj život od rođenja do četrdeset i treće godine i svoju zanimljivu biografiju propratio refleksijama o potrebi škola i nauke i o duhovnoj zaostalosti kaluđera, koje oštro napada. Posle toga štampa Sovjete zdravoga razuma, najizabranije misli i savete učenih ljudi s raznih jezika prevedene. To su moralni i polemični ogledi, puni prosvetiteljskih misli. Zatim objavljuje Sobranije, zbirku ogleda iz morala i praktične filozofije: o patriotizmu, o ljubavi k naukama, o laži, o čitanju, o umerenosti itd.Dositej je i prevodio sa raznih jezika: „Etiku" od italijanskog pisca Soavija i ,,Slovo poučitelno" od nemačkog protestantskog mislioca Colikofera.

Misao o verskoj trpeljivosti i ravnopravnosti, koju je primio od filozofa XVIII veka, pomogla mu je da se uzdigne nad starinskim shvatanjem nacionalizma po veri. Proklamujući narodno jedinstvo odlučno i potpuno, on ipak ne propoveda šovinizam i isključivost, već neprekidno poziva i upućuje narod da primi od drugih kulturnih naroda ono što je kod njih bolje i naprednije. Cela se njegova delatnost upravo na to i svodi. On je jedno vreme verovao da će Josif II osloboditi Srbe od turskog ropstva, ali čim je video da je tu istorijsku ulogu preuzela Srbija sa Karađorđem na čelu, on dolazi u nju i na delu počinje sprovoditi ono što je ranije pisao i mislio. Sa nacionalno-političkog gledišta značaj Dositijev je veliki. Da nije ništa drugo stvorio, to bi bilo dovoljno da uđe u red naših najvećih ljudi iz prošlosti.

Do njega, književnost je bila lokalnog, plemenskog ili veroispovednog karaktera, pisana pokrajinskim narečjem ili jezikom odgovarajuće veroispovesti. Dositej prvi svesno stvara pravu nacionalnu književnost na čistom narodnom jeziku, namenjenu najširim slojevima srpskog naroda. Do njega, na književnosti su poglavito radili crkveni ljudi za crkvene potrebe; on kida sa tradicijom i počinje unositi u narod napredne ideje sa Zapada, ono što je naučio i primio iz racionalističke filozofije XVIII veka.

Prvi srpski ustanak ga je zatekao u Trstu. On se od početka stavlja u službu srpskih ustanika: prvo kupi priloge za njih, a potom vrši razne poverljive misije između ustanika i Rusije i najzad konačno prelazi u Srbiju. Kao najprosvećeniji i najučeniji Srbin svoga vremena, on postaje prvi ministar prosvete u Srba, organizuje škole, miri i upućuje ustaničke vođe, postaje član Praviteljstvujuščeg sovjeta i lični sekretar i savetnik Karađorđev.

Dositej Obradović se u Srbiji pamti kao osnivač prve škole i kao prvi srpski moderni pisac. Osnivač je beogradskog Lyceuma i prvi Ministar prosvete u Srbiji. Takodje je pomogao osnivanje Velike škole u Beogradu 1808. i otvorio beogradsku Bogosloviju. Lično je vodio brigu o obrazovanju Karadjordjevog naslednika, sina Alekse. Pred smrt je radio i na otvaranju prve štamparije u Beogradu. Dositej Obradović je utro put za delovanje Vuka Stefanovića – Karadžića i prvi je u Srbiji počeo da piše na nacionalnom jeziku, prostim narodnim dijalektom. Otuda se Dositej i Vuk smatraju osnivačima moderne srpske kulture.

Umro je 1811 god. u Beogradu.

Posetioci sajta

Imamo 85 gostiju na mreži